Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Το ευρύτερο πλαίσιο του σημερινού αναγνώσματος είναι το Ιω. 7–9. Το σκηνικό είναι η εορτή της Σκηνοπηγίας, από την οποία ο Χριστός αντλεί τις εικόνες του ύδατος και του φωτός στα τμήματα λόγων αυτών των κεφαλαίων. Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα (πρβλ. το ανάγνωσμα της ΣΤ΄ Κυριακής του Πάσχα), τα κεφάλαια 7 και 8 είναι λόγοι, που ακολουθούνται από το σημείο της θεραπείας του τυφλού για να επικυρωθούν οι λόγοι στη συνείδηση των ακροατών. Το σημερινό ανάγνωσμα συνεχίζει ένα θέμα που αναπτύσσεται σε προηγούμενα κεφάλαια του Ιωάννη σχετικά με τη σχέση του Ιησού Χριστού με το Άγιο Πνεύμα. Ήδη από το πρώτο κεφάλαιο, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής μαρτυρεί ότι το Πνεύμα κατέβηκε και έμεινε επάνω στον Ιησού και ότι ο Ιησούς θα βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο. Αργότερα ο Χριστός θα υποσχεθεί το Πνεύμα στους μαθητές του μετά τον δοξασμό του, το Πνεύμα που θα τους οδηγεί και θα τους καθοδηγεί στην αλήθεια. Τέλος, θα «εμφυσήσει» σε αυτούς το Πνεύμα στο Ιω. 20:22. Το Πνεύμα εδώ δεν είναι άλλο από το προφητικό πνεύμα (9:40), του οποίου το επίκεντρο είναι το κήρυγμα του Λόγου του Θεού, που τώρα είναι ο ευαγγελικός λόγος του μεσσία του Θεού, του Ιησού.
Σημειώσεις
Όπως στο ιωάννειο ανάγνωσμα της περασμένης Κυριακής, όπου γίνεται λόγος εκ των προτέρων για τον δοξασμό του Ιησού, έτσι και αυτό το ανάγνωσμα, παρμένο από το ίδιο ευαγγέλιο, προλέγει την κάθοδο του θείου πνεύματος επάνω στους μαθητές. Όπως γίνεται σαφές αργότερα στον Ιωάννη, ο δοξασμός αυτός θα πραγματοποιηθεί μέσω του πάθους του Χριστού, κάτι που ήδη υποδηλώνεται εδώ με τη χρήση των «ὑπηρετῶν» που αναφέρονται στους αρχιερείς και τους Φαρισαίους. Ο όρος αυτός εμφανίζεται κατά τα άλλα σε σχέση με την κρίση και την καταδίκη του Ιησού (18:3, 12, 18, 22· 19:6), στην οποία αναφέρεται εδώ ο Νικόδημος (7:50–51).
Με τη σειρά της, η έλευση του Πνεύματος μετά τον δοξασμό του Ιησού αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύνοψης του ευαγγελίου που δίνει ο Παύλος στην αρχή της προς Ρωμαίους:
«Παύλος, δούλος Ιησού Χριστού, προσκεκλημένος απόστολος, κεχωρισμένος διά το ευαγγέλιον του Θεού, το οποίον προϋπεσχέθη διά των προφητών αυτού εν ταις αγίαις γραφαίς, περί του Υιού αυτού, όστις εγεννήθη εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα, και απεδείχθη Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης διά της εκ νεκρών αναστάσεως, Ιησού Χριστού του Κυρίου ημών, διά του οποίου ελάβομεν χάριν και αποστολήν εις υπακοήν πίστεως πάντων των εθνών υπέρ του ονόματος αυτού, μεταξύ των οποίων είσθε και σεις προσκεκλημένοι του Ιησού Χριστού,» (Ρωμ. 1:1–6)
Ότι ο Ιωάννης είχε κατά νου αυτή τη σύνοψη στο σημερινό ανάγνωσμα φαίνεται από τα λόγια του λαού για την «καταγωγή» του Ιησού: είναι από τον Δαβίδ (της Βηθλεέμ) ή είναι από τη Γαλιλαία, την επικράτεια των εθνών;
Μια άλλη ένδειξη της σύνδεσης με το κείμενο της προς Ρωμαίους είναι η αναφορά στον «προφήτη» (Ιω. 7:40) «τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον» (6:14). Αυτός είναι ο προφήτης για τον οποίο ο Μωυσής είπε ότι θα πάρει τη θέση του:
«Προφήτην εκ μέσου σου θέλει αναστήσει εις σε Κύριος ο Θεός σου εκ των αδελφών σου, ως εμέ· αυτού θέλετε ακούει· κατά πάντα όσα εζήτησας παρά Κυρίου του Θεού σου εν Χωρήβ εν τη ημέρα της συνάξεως, λέγων, Ας μη ακούσω πλέον την φωνήν Κυρίου του Θεού μου, μηδέ να ίδω πλέον το μέγα τούτο πυρ, διά να μη αποθάνω. Και είπε Κύριος προς εμέ, Καλώς έχουσιν όσα ελάλησαν. Προφήτην εκ μέσου των αδελφών αυτών θέλω αναστήσει εις αυτούς, ως σε, και θέλω βάλει τους λόγους μου εις το στόμα αυτού, και θέλει λαλεί προς αυτούς πάντα όσα εγώ προστάζω εις αυτόν· Και ο άνθρωπος όστις δεν υπακούση εις τους λόγους μου, τους οποίους αυτός θέλει λαλήσει εν τω ονόματί μου, εγώ θέλω εκζητήσει τούτο παρ' αυτού.» (Δευτ. 18:15–19)
Προσέξτε το ρήμα «ἀναστήσει». Είναι το ίδιο που χρησιμοποιείται στην προς Ρωμαίους και σε όλη την Καινή Διαθήκη για την ανάσταση του Ιησού από τον Θεό. Το γεγονός ότι το Δευτερονόμιο είναι μέρος του «Νόμου» (Πεντατεύχου) εξηγεί την ειρωνική ανατροπή του Ιωάννη, όπου οι Φαρισαίοι, που είναι βαθείς γνώστες αυτού του Νόμου, στην πραγματικότητα καταδικάζουν τον εαυτό τους όταν λένε στους υπηρέτες: «Αλλ' ο όχλος ούτος, όστις δεν γνωρίζει τον νόμον, είναι επικατάρατοι.» (Ιω. 7:49).
Στον Ιωάννη, ο Ιησούς είναι ο δοτήρας του νέου νόμου της χάριτος (1:17), ο οποίος απευθύνεται όχι μόνο στον Ισραήλ αλλά και στα έθνη (Ησ. 42:1–5· 49:6). Με τη σειρά του, ο απεσταλμένος του Θεού σε αυτή την αποστολή λέγεται «φῶς ἐθνῶν» (49:6). Αργότερα, το φως συνδέεται με τη ζωή στο Ησ. 58:10–11 («και ανοίγης την ψυχήν σου προς τον πεινώντα και ευχαριστής την τεθλιμμένην ψυχήν· τότε το φως σου θέλει ανατέλλει εν τω σκότει και το σκότος σου θέλει είσθαι ως μεσημβρία. Και ο Κύριος θέλει σε οδηγεί πάντοτε και χορταίνει την ψυχήν σου εν ανομβρίαις και παχύνει τα οστά σου· και θέλεις είσθαι ως κήπος ποτιζόμενος και ως πηγή ύδατος, της οποίας τα ύδατα δεν εκλείπουσι.»), το οποίο είναι ακριβώς το κείμενο που παραθέτει ο Ιωάννης στην αρχή της περικοπής (7:38). Γι’ αυτό το σημερινό ανάγνωσμα τελειώνει με το Ιω. 8:12: «Πάλιν λοιπόν ο Ιησούς ελάλησε προς αυτούς λέγων· Εγώ είμαι το φως του κόσμου· όστις ακολουθεί εμέ δεν θέλει περιπατήσει εις το σκότος, αλλά θέλει έχει το φως της ζωής.»
Περαιτέρω βιβλιογραφία
Παύλος Ναντίμ Ταράζι (Paul Nadim Tarazi), New Testament Introduction, Vol. 3: Johannine Writings, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, NY, 2004· σ. 179–181, 183–184.