Πρωτότυπο κείμενο
1
Ο οὖν Ἰησοῦς πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος
ὁ τεθνηκώς, ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.
2 ἐποίησαν οὖν αὐτῷ δεῖπνον ἐκεῖ, καὶ ἡ Μάρθα διηκόνει· ὁ δὲ
Λάζαρος εἷς ἦν τῶν ἀνακειμένων σὺν αὐτῷ.
3 ἡ οὖν Μαρία, λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου,
ἤλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐξέμαξε ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας
αὐτοῦ· ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου.
4 λέγει οὖν εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἰούδας Σίμωνος
Ἰσκαριώτης, ὁ μέλλων αὐτὸν παραδιδόναι·
5 διατί τοῦτο τὸ μύρον οὐκ ἐπράθη τριακοσίων δηναρίων καὶ
ἐδόθη πτωχοῖς;
6 εἶπε δὲ τοῦτο οὐχ ὅτι περὶ τῶν πτωχῶν ἔμελεν αὐτῷ, ἀλλ᾿ ὅτι
κλέπτης ἦν, καὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχε καὶ τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν.
7 εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς· ἄφες αὐτήν, εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ
ἐνταφιασμοῦ μου τετήρηκεν αὐτό.
8 τοὺς πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ
πάντοτε ἔχετε.
9 Ἔγνω οὖν ὄχλος πολὺς ἐκ τῶν Ἰουδαίων ὅτι ἐκεῖ ἐστι, καὶ
ἦλθον οὐ διὰ τὸν Ἰησοῦν μόνον, ἀλλ᾿ ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἴδωσιν ὃν
ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.
10 ἐβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον
ἀποκτείνωσιν,
11 ὅτι πολλοὶ δι᾿ αὐτὸν ὑπῆγον τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐπίστευον εἰς
τὸν Ἰησοῦν.
12 Τῇ ἐπαύριον ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτήν, ἀκούσαντες
ὅτι ἔρχεται Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα,
13 ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτῷ,
καὶ ἔκραζον· ὡσαννά, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ὁ
βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.
14 εὑρὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς ὀνάριον ἐκάθισεν ἐπ᾿ αὐτό, καθώς ἐστι
γεγραμμένον·
15 μὴ φοβοῦ, θύγατερ Σιών· ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεται
καθήμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου.
16 Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρῶτον, ἀλλ᾿ ὅτε
ἐδοξάσθη ὁ Ἰησοῦς, τότε ἐμνήσθησαν ὅτι ταῦτα ἦν ἐπ᾿ αὐτῷ γεγραμμένα, καὶ
ταῦτα ἐποίησαν αὐτῷ.
17 Ἐμαρτύρει οὖν ὁ ὄχλος ὁ ὢν μετ᾿ αὐτοῦ ὅτε τὸν Λάζαρον
ἐφώνησεν ἐκ τοῦ μνημείου καὶ ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.
18 διὰ τοῦτο καὶ ὑπήντησεν αὐτῷ ὁ ὄχλος, ὅτι ἤκουσαν τοῦτο
αὐτὸν πεποιηκέναι τὸ σημεῖον.
Νεοελληνική απόδοση (Βάμβας)
1Ο Ιησούς λοιπόν προ εξ ημερών του πάσχα ήλθεν εις Βηθανίαν, όπου ήτο ο Λάζαρος ο αποθανών, τον οποίον ανέστησεν εκ νεκρών.
2Και έκαμαν εις αυτόν δείπνον εκεί, και η Μάρθα υπηρέτει· ο δε Λάζαρος ήτο εις εκ των συγκαθημένων μετ' αυτού.
3Τότε η Μαρία, λαβούσα μίαν λίτραν μύρου νάρδου καθαράς πολυτίμου, ήλειψε τους πόδας του Ιησού και με τας τρίχας αυτής εσπόγγισε τους πόδας αυτού· η δε οικία επλήσθη εκ της οσμής του μύρου.
4Λέγει λοιπόν εις εκ των μαθητών αυτού, ο Ιούδας Σίμωνος ο Ισκαριώτης, όστις έμελλε να παραδώση αυτόν·
5Διά τι τούτο το μύρον δεν επωλήθη τριακόσια δηνάρια και εδόθη εις τους πτωχούς;
6Είπε δε τούτο ουχί διότι έμελεν αυτόν περί των πτωχών, αλλά διότι ήτο κλέπτης και είχε το γλωσσόκομον και εβάσταζε τα βαλλόμενα εις αυτό.
7Είπε λοιπόν ο Ιησούς· Άφες αυτήν, εις την ημέραν του ενταφιασμού μου εφύλαξεν αυτό.
8Διότι τους πτωχούς πάντοτε έχετε μεθ' εαυτών, εμέ όμως πάντοτε δεν έχετε.
9Έμαθε δε όχλος πολύς εκ των Ιουδαίων ότι είναι εκεί, και ήλθον ουχί διά τον Ιησούν μόνον, αλλά διά να ίδωσι και τον Λάζαρον, τον οποίον ανέστησεν εκ νεκρών.
10Συνεβουλεύθησαν δε οι αρχιερείς, διά να θανατώσωσι και τον Λάζαρον,
11διότι πολλοί εκ των Ιουδαίων δι' αυτόν υπήγαινον και επίστευον εις τον Ιησούν.
12Τη επαύριον όχλος πολύς ο ελθών εις την εορτήν, ακούσαντες ότι έρχεται ο Ιησούς εις Ιεροσόλυμα,
13έλαβον τα βαΐα των φοινίκων και εξήλθον εις υπάντησιν αυτού και έκραζον· Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ.
14Ευρών δε ο Ιησούς ονάριον, εκάθησεν επ' αυτό, καθώς είναι γεγραμμένον·
15Μη φοβού, θύγατερ Σιών· ιδού, ο βασιλεύς σου έρχεται καθήμενος επί πώλου όνου.
16Ταύτα όμως δεν ενόησαν οι μαθηταί αυτού κατ' αρχάς, αλλ' ότε εδοξάσθη ο Ιησούς, τότε ενεθυμήθησαν ότι ταύτα ήσαν γεγραμμένα δι' αυτόν, και ταύτα έκαμον εις αυτόν.
17Εμαρτύρει λοιπόν ο όχλος, ο ων μετ' αυτού ότε εφώναξε τον Λάζαρον εκ του μνημείου και ανέστησεν αυτόν εκ νεκρών.
18Διά τούτο και υπήντησεν αυτόν ο όχλος, διότι ήκουσεν ότι έκαμε το θαύμα τούτο.
Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Λόγω της δομής των ακολουθιών μας, που ενώνουν το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων σε μια λειτουργική ενότητα, θα υποθέταμε ότι η ευρύτερη νοηματική ενότητα του σημερινού αναγνώσματος περιλαμβάνει και το κεφάλαιο 11. Μια προσεκτικότερη εξέταση όμως δείχνει ότι τα κεφάλαια 10 και 11 αποτελούν μαζί μια λογοτεχνική νοηματική ενότητα, ενώ το τέλος του κεφαλαίου 11 (εδ. 55 κ.ε.) και το κεφάλαιο 12 αποτελούν μαζί μια ενότητα, από την οποία προέρχεται το σημερινό μας ανάγνωσμα. Ο διαχωρισμός αυτών των δύο ενοτήτων δεν σημαίνει ότι δεν συνδέονται· αντίθετα, το κεφάλαιο 12 λειτουργεί ως άρθρωση που κλείνει τη μακρά ενότητα του έργου και της διδασκαλίας του Χριστού (Ιω. 2:13–11:54) και εισάγει την τελευταία ενότητα, την περίοδο της πολυαναμενόμενης ώρας του Χριστού. Γι’ αυτό το κεφάλαιο 12 είναι κρίσιμο για ολόκληρο το βιβλίο. Είναι ο ουσιώδης συνδετικός κρίκος ολόκληρης της ευαγγελικής διήγησης του Ιωάννη. Προσέξτε πώς ο Ιωάννης τοποθετεί τις δύο κύριες ενότητες του βιβλίου του στο πλαίσιο του Πάσχα: «Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ πάσχα τῶν Ἰουδαίων…» (2:13) και «Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ πάσχα…» (13:1).
Σημειώσεις
Η Βηθανία —ο οίκος των φτωχών— είναι η πόλη όπου ο Ιησούς άφησε το σημάδι του χαρίζοντας ζωή στον νεκρό. Είναι επίσης ο τόπος όπου κατοικούν οι κοινότητες των πιστών, τις οποίες εκπροσωπούν η Μάρθα και η Μαρία.
Η Μαρία εκφράζει την αληθινή πίστη στον Ιησού ως τον μεσσία και τον εσχατολογικό νυμφίο, χρίοντάς τον με μύρο και νάρδο. Η πράξη της συνδέεται με την ταφή του Ιησού: πράγματι, ο αληθινός μεσσίας —ως ο πάσχων Υιός του ανθρώπου του Ησαΐα 53— «ἦλθε… δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν» (Μάρκ. 10:45 [το ευαγγελικό ανάγνωσμα της περασμένης Κυριακής]), για να τους δώσει ζωή.
Αντίθετα, ο Ιούδας ο Ισκαριώτης εκπροσωπεί τους Ιουδαίους ζηλωτές, που ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα που συγκεντρώνονταν για τον ναό για να διεξαγάγουν την ένοπλη επανάστασή τους κατά των Ρωμαίων. Κατέληξαν να καταδικάσουν την Ιερουσαλήμ σε ολοσχερή καταστροφή.
Οι άρχοντες της Ιερουσαλήμ θέλουν να εξαφανίσουν όχι μόνο τον Ιησού αλλά και τον Λάζαρο, τον ζωντανό μάρτυρα του δίκαιου μηνύματος ζωής του Ιησού. Ωστόσο ο λαός, ακολουθώντας το παράδειγμα της Μαρίας, αναγνωρίζει τη μεσσιανικότητα του Ιησού διακηρύσσοντας την πίστη του σε αυτόν ως τον αναμενόμενο εσχατολογικό Βασιλιά του Ισραήλ (Ιω. 12:15· Ζαχ. 9:9).
Σε αντιδιαστολή προς την Ιερουσαλήμ, η Σιών στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται στην ουράνια Ιερουσαλήμ, όπου βρίσκεται ο θείος θρόνος. Κατά τον Ιωάννη, εκεί, στην ουράνια Ιερουσαλήμ, πορεύεται ο αληθινός μεσσίας, και αυτό θα πραγματοποιηθεί με την ανάστασή του. Γι’ αυτό και το σχόλιο του ευαγγελιστή: «Ταύτα όμως δεν ενόησαν οι μαθηταί αυτού κατ' αρχάς, αλλ' ότε εδοξάσθη ο Ιησούς, τότε ενεθυμήθησαν ότι ταύτα ήσαν γεγραμμένα δι' αυτόν, και ταύτα έκαμον εις αυτόν.» (Ιω. 12:16).
Γι’ αυτό επίσης η μαρτυρία του πλήθους για τη μεσσιανικότητα του Ιησού συνδέεται με το ότι είδαν να ανασταίνει τον Λάζαρο από τους νεκρούς (εδ. 17). Στον Ιωάννη, η ανάσταση του Λαζάρου από τους νεκρούς λειτουργεί ως σημείο της ίδιας της ανάστασης του Ιησού (εδ. 18).
Περαιτέρω βιβλιογραφία
Charles H. Talbert, Reading John, Crossroads Publishing Company, New York, 1992.
Παύλος Ναντίμ Ταράζι (Paul Nadim Tarazi), New Testament Introduction, Vol. 3: Johannine Writings, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, NY, 2004· σ. 205–209.