Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Το σημερινό ανάγνωσμα προέρχεται από την καρδιά της Επί του Όρους Ομιλίας (Ματθ. 5:1–7:29), η οποία αποτελεί την ευρύτερη νοηματική ενότητα της περικοπής μας. Το σκηνικό εισάγεται στο Ματθ. 5:1–2: «Ιδών δε τους όχλους, ανέβη εις το όρος και αφού εκάθησε, προσήλθον προς αυτόν οι μαθηταί αυτού, και ανοίξας το στόμα αυτού εδίδασκεν αυτούς, λέγων.» Είναι αυτονόητο ότι ο Ματθαίος παρουσιάζει τον Ιησού με τρόπο ανάλογο προς τον Μωυσή, αλλά σε ανώτερο επίπεδο, ως νέο λυτρωτή και νέο νομοθέτη. Υπάρχουν όμως σημαντικές διαφορές, αν αφιερώσει κανείς χρόνο να συγκρίνει τα δύο πρόσωπα και τα «γεγονότα» στο όρος. Ο Χριστός παρουσιάζεται εδώ με εξουσία, καθήμενος στην έδρα του και παραδίδοντας την οριστική διδασκαλία για το θέλημα και τις εντολές του Θεού: «τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ» (Γαλ. 6:2) ή «ὁ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς» (Ρωμ. 8:2). Έτσι οι τίτλοι «Επί του Όρους Ομιλία» και «Μακαρισμοί» δεν αποδίδουν δικαιοσύνη σε αυτό το τμήμα του Ματθαίου, που είναι ο οριστικός νόμος του Θεού, τον οποίο παρέδωσε ο προφήτης και Υιός του Θεού, ο Κύριος Χριστός!
Σημειώσεις
Το ευαγγελικό ανάγνωσμα αρχίζει με τα εδ. 14–15, που αποτελούν τον επίλογο της Κυριακής προσευχής και τονίζουν την αναγκαιότητα να εκτελούμε το θέλημα του Θεού. Η νηστεία στην Παλαιά Διαθήκη είναι έκφραση πένθους για την αμαρτία. Εδώ ο άνθρωπος πρέπει να μετανοήσει για την κατεξοχήν (par excellence) αμαρτία, δηλαδή την έλλειψη αγάπης προς τον πλησίον. Η έσχατη έκφρασή της είναι η άρνηση να συγχωρήσει κανείς τα χρέη του πλησίον (το Ματθ. 18:21–35 καταλήγει με το «Ούτω και ο Πατήρ μου ο επουράνιος θέλει κάμει εις εσάς, εάν δεν συγχωρήσητε εκ καρδίας σας έκαστος εις τον αδελφόν αυτού τα πταίσματα αυτών.»).
Η αναφορά στον θησαυρό επί της γης σε αντιπαράθεση με τον θησαυρό στον ουρανό εισάγεται σε αυτή την εικόνα, διότι ο θησαυρός φέρνει στον νου τον ναό. Πράγματι, ο ναός της Ιερουσαλήμ, όπως όλοι οι ναοί εκείνης της εποχής, λειτουργούσε ως θησαυροφυλάκιο (π.χ. το δίδραχμο που όφειλε να καταβάλλει στον ναό κάθε ενήλικος Ιουδαίος, για το οποίο γίνεται λόγος στο Ματθ. 17:24–27). Επομένως, δεν είναι η νηστεία που όριζαν οι αρχές του ναού της Ιερουσαλήμ εκείνη που θα εξασφαλίσει τη δικαιοσύνη μας, αφού ο ναός, όπως κάθε οικοδόμημα, είναι φθαρτός και πράγματι καταστράφηκε το 70 μ.Χ., και όλες οι προσφορές για τη διατήρησή του πήγαν χαμένες. Ο αληθινά δίκαιος μετανοεί ενώπιον του ουράνιου Πατέρα, ο οποίος κατοικεί στην ουράνια Ιερουσαλήμ και όχι στον χειροποίητο ναό. Αυτός ο ουράνιος Πατέρας βλέπει και κρίνει τις «κρυφές» σκέψεις των καρδιών μας και ζητά αλλαγή στάσης, και όχι νηστεία, ως έκφραση αληθινής μετάνοιας. Αυτό ισοδυναμεί με το να αποθησαυρίζουμε τον θησαυρό μας στον ουράνιο ναό του.