Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Όλοι γνωρίζουν τον περίφημο «πρόλογο» του Ευαγγελίου του Ιωάννη (εδ. 1–18). Ακολουθεί η ενότητα 1:19–2:12, με επίκεντρο τη δημιουργία της νέας κοινότητας του Θεού, η οποία θα αποτελείται από Ιουδαίους και εθνικούς. Το σημερινό ανάγνωσμα τελειώνει με την υπόσχεση ότι θα δουν «μείζονα τούτων». Η νοηματική ενότητα τελειώνει με την εικόνα της θέας της δόξας του Χριστού στον εσχατολογικό «γάμο», με τους (νεοσύστατους) μαθητές να πιστεύουν σε αυτόν. Επιπλέον, εισάγεται η μαρτυρία (ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο Πατέρας, η Γραφή, το «σημείο»), και κάθε νοητός τίτλος αποδίδεται στον Χριστό (αυτός που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο, ο Αμνός του Θεού, ο Ραββί, ο Μεσσίας, ο «προφήτης» για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής, ο Βασιλιάς του Ισραήλ, ο Υιός του Θεού και ο Υιός του ανθρώπου). Αυτό είναι εντυπωσιακό για μια τόσο σύντομη ενότητα.
Σημειώσεις
Βρίσκουμε εδώ αντανάκλαση της αποστολικής δράσης του Παύλου: τα έθνη προηγήθηκαν των Ιουδαίων στην αποδοχή του ευαγγελικού μηνύματος. Ο Ανδρέας (με το ελληνικό όνομα) είναι εκείνος που συστήνει τον Σίμωνα (με το εβραϊκό όνομα) στον Ιησού ως τον Χριστό/Μεσσία (εδ. 40–41). Και εδώ ο Φίλιππος (με το ελληνικό όνομα) καλεί τον Ναθαναήλ (με το εβραϊκό όνομα) να συναντήσει τον Ιησού ως εκείνον που υποσχέθηκαν ο Νόμος και οι Προφήτες. Η αναφορά στο παύλειο ευαγγέλιο διακρίνεται επιπλέον στα εξής χαρακτηριστικά:
- Ο Φίλιππος λέγεται ότι είναι από τη Βηθσαϊδά, την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου. Βηθσαϊδά στα εβραϊκά/αραμαϊκά σημαίνει «οίκος αλιείας/θήρας». Και στα τέσσερα ευαγγέλια οι μαθητές παρουσιάζονται ως ψαράδες που καλούνται και αποστέλλονται να «αλιεύσουν» ανθρώπους.
- Ο Ιησούς των ευαγγελίων κατάγεται από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας (των εθνών), κάτι που φαίνεται απαράδεκτο για τον (Ιουδαίο) Ναθαναήλ.
- Όπως ο (Ιουδαίος) Σίμων γίνεται «Πέτρος/Κηφάς», ο Βράχος, όταν δέχεται το ευαγγέλιο που του προσφέρει ο (Έλληνας/εθνικός) Ανδρέας (εδ. 42), έτσι και εδώ ο (Ιουδαίος) Ναθαναήλ καλείται να γίνει αληθινός Ισραηλίτης διακηρύσσοντας ότι ο Ιησούς που του προσφέρει ο (Έλληνας/εθνικός) Φίλιππος είναι ο αληθινός Μεσσίας.
Το παύλειο ευαγγέλιο δεν είναι άλλο από το μήνυμα του Νόμου και των Προφητών (Ρωμ. 1:1–2). Μας καλεί να κατανοήσουμε ότι η αληθινή κατοικία του Θεού της Γραφής δεν είναι η επίγεια Ιερουσαλήμ, αλλά όπου ακούγεται ο λόγος της υπόσχεσης του Θεού, ακόμη και στην έρημο, μακριά από την Ιερουσαλήμ. Η εικόνα των αγγέλων που ανεβαίνουν και κατεβαίνουν μας γυρίζει σε όσα διαβάζουμε στον Νόμο/Πεντάτευχο για τη Βαιθήλ (τον οίκο του Θεού), όπου ο Θεός εμφανίζεται στον Ιακώβ, τον πατέρα του Ισραήλ, χωρίς καμία αναφορά σε οικοδόμημα (Γεν. 28:10–19). Η αναφορά στον Υιό του ανθρώπου προέρχεται από τους Προφήτες: στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ ο ίδιος ο προφήτης Ιεζεκιήλ, που προσφωνείται συστηματικά «υιέ ανθρώπου», καλείται από τον Θεό στη Βαβυλώνα, μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και του ναού της, να γίνει η «κατοικία» του λόγου του Θεού (Ιεζ. 3:1–4).
Περαιτέρω βιβλιογραφία
Charles H. Talbert, Reading John, Crossroads Publishing Company, New York, 1992.
Παύλος Ναντίμ Ταράζι (Paul Nadim Tarazi), New Testament Introduction, Vol. 3: Johannine Writings, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, NY, 2004· σ. 147–148.