Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Η ευρύτερη ενότητα του σημερινού αναγνώσματος είναι το 17:24–18:35. Κεντρικοί σε όλη αυτή την ενότητα είναι οι κανόνες του οίκου για τη χριστιανική συμπεριφορά, οι οποίοι στεφανώνονται ή συνοψίζονται στο σημερινό ανάγνωσμα για τη συγχώρηση. Η εισαγωγή της παραβολής δείχνει τον Πέτρο να ζητά διευκρίνιση για το τεχνικό ζήτημα των ορίων ή των συνόρων της συγχώρησης. Ο Μωυσής είχε θέσει τα όρια στο «ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ». Ο Πέτρος προτείνει επτά φορές. Ο Χριστός απαντά με απεριόριστη συγχώρηση, θεμελιωμένη στη μακροθυμία, την ευσπλαχνία και το έλεος του Θεού. Η προειδοποίηση, φυσικά, είναι μια «εσωτερική» προειδοποίηση προς όσους βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία· αυτοί είναι που γνωρίζουν καλά την ευσπλαχνία και το έλεος του Θεού, και επομένως διαμορφώνονται και δεσμεύονται από αυτά.
Σημειώσεις
Η παραβολή αυτή είναι ανάπτυξη του Λουκ. 17:4. Ο Πέτρος ολοκληρώνει τη διαδικασία μαθητείας του μέσα στην «εκκλησία» — είναι μαθητής, όχι διδάσκαλος. Και η διδασκαλία του διδασκάλου καταλήγει με το ίδιο σχόλιο που έκανε σε συνάφεια με την Κυριακή προσευχή: «Ούτω και ο Πατήρ μου ο επουράνιος θέλει κάμει εις εσάς, εάν δεν συγχωρήσητε εκ καρδίας σας έκαστος εις τον αδελφόν αυτού τα πταίσματα αυτών.» (Ματθ. 18:35)· «Διότι εάν συγχωρήσητε εις τους ανθρώπους τα πταίσματα αυτών, θέλει συγχωρήσει και εις εσάς ο Πατήρ σας ο ουράνιος· εάν όμως δεν συγχωρήσητε εις τους ανθρώπους τα πταίσματα αυτών, ουδέ ο Πατήρ σας θέλει συγχωρήσει τα πταίσματά σας.» (6:14–15). Το θέμα του ελέους είναι κεντρικό στον Ματθαίο, όπως φαίνεται από την επανειλημμένη αναφορά του (9:13· 12:17) στο «ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυσίαν» του Ωσηέ. Η κεντρική του θέση σε αυτή την παραβολή διακρίνεται στη χρήση των ρημάτων «σπλαγχνίζομαι» (σπλαγχνισθεὶς, 18:27) και «μακροθυμώ» (μακροθύμησον, 18:26, 29). Το πρώτο είναι χαρακτηριστικό της στάσης του Ιησού προς τους ενδεείς (9:36· 14:14· 15:32· 20:34). Το δεύτερο αναφέρεται στην πρακτική έκβαση —τη μακροθυμία— αυτού του αισθήματος ευσπλαχνίας· στη μακροθυμία του ο δούλος πρέπει να μιμηθεί τον κύριό του (18:26, 29), όπως οι μαθητές πρέπει να μιμηθούν τον ουράνιο Πατέρα στο ζήτημα της συγχώρησης (6:14–15· 18:35). Τέλος, το έλεος, όχι κατώτερο από το θείο («οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου, ὡς καὶ ἐγώ σε ἠλέησα;» 18:33), είναι η έσχατη βάση για την έκβαση της θείας τελικής κρίσεως. Αυτό είναι σαφές από το γεγονός ότι οι φράσεις «συνᾶραι λόγον» (18:23)[1] και «δοῦλε πονηρέ» (εδ. 32) απαντούν μόνο μία ακόμη φορά στην Καινή Διαθήκη, στην παραβολή των ταλάντων του Ματθαίου (25:19 και 26 αντιστοίχως), μέρος του κεφαλαίου που πραγματεύεται την τελική κρίση.[2] Επιπλέον, η «ὀργή» του κυρίου (18:34) θυμίζει τη θεία «μέλλουσαν ὀργήν» (Ματθ. 3:7/Λουκ. 3:7).
Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η παρουσίαση του μεσσιανικού νόμου της αγάπης προς τον πλησίον στο Ματθ. 18 ακολουθεί την περικοπή για την ελευθερία των «υιών» από την υποταγή τους στον ναό της Ιερουσαλήμ. Η αλληλουχία αυτή είναι πλήρως παράλληλη με εκείνη που βρίσκουμε στην προς Γαλάτας: η έμφαση στην αγάπη ως τον νέο κανόνα (Γαλ. 5:2–6:10) είναι το συμπέρασμα που βγάζει ο Παύλος από τα σχόλιά του για την ιδιότητα των Γαλατών ως τέκνων της άνω Ιερουσαλήμ (4:21–30).[3]
Περαιτέρω βιβλιογραφία
David E. Garland, Reading Matthew, Crossroads Publishing Company, New York, 1995· σ. 186 κ.ε.
[1] Επίσης απλώς ως synairein (λογαριάζω) στο εδ. 24.
[2] Βλ. επίσης Α΄ Θεσ. 1:10 (ἡ ὀργὴ ἡ ἐρχομένη) και Ρωμ. 2:5, 8· 3:5· 5:9· 9:22· Εφ. 5:6· Κολ. 3:5· Α΄ Θεσ. 2:16· 5:9· Ιω. 3:36.
[3] Προσέξτε τους συνδέσμους dio (λοιπόν, Γαλ. 4:31) και oun (επομένως, 5:1).