Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Η ευρύτερη ενότητα αυτού του τμήματος είναι το 6:12–49, που περιλαμβάνει την «Ομιλία στην πεδιάδα», σε αντίθεση με την πιο γνωστή «Επί του Όρους Ομιλία» του Ματθαίου. Το παραπάνω ανάγνωσμα είναι ένα μικρό τμήμα αυτής της ομιλίας. Το κλειδί για την κατανόηση ολόκληρου αυτού του τμήματος είναι να γνωρίζουμε ότι είναι γραμμένο υπό το φως της έσχατης βασιλείας του Θεού ως της αληθινής αναφοράς της μαθητείας, με το παραπάνω χωρίο να καταδικάζει την αμοιβαιότητα ως κατευθυντήρια αρχή συμπεριφοράς και να την αντικαθιστά με την απεριόριστη γενναιοδωρία του ίδιου του Θεού.
Σημειώσεις
Πρόκειται για κλασικό παράδειγμα της στενής σχέσης ανάμεσα στο Λουκά–Πράξεις και την παύλεια γραμματεία, ιδίως την προς Ρωμαίους επιστολή. Η περικοπή αυτή είναι επιτομή της παύλειας διδασκαλίας.
Η καρδιά του ζητήματος είναι η αγάπη προς τον πλησίον, ακόμη και προς εκείνον που θεωρούμε εχθρό μας:
«Η αγάπη ας ήναι ανυπόκριτος. Αποστρέφεσθε το πονηρόν, προσκολλάσθε εις το αγαθόν, γίνεσθε προς αλλήλους φιλόστοργοι διά της φιλαδελφίας, προλαμβάνοντες να τιμάτε αλλήλους, … Εις μηδένα μη ανταποδίδετε κακόν αντί κακού· προνοείτε τα καλά ενώπιον πάντων ανθρώπων· ει δυνατόν, όσον το αφ' υμών ειρηνεύετε μετά πάντων ανθρώπων. Μη εκδικήτε εαυτούς, αγαπητοί, αλλά δότε τόπον τη οργή· διότι είναι γεγραμμένον· εις εμέ ανήκει η εκδίκησις, εγώ θέλω κάμει ανταπόδοσιν, λέγει Κύριος. Εάν λοιπόν πεινά ο εχθρός σου, τρέφε αυτόν, εάν διψά, πότιζε αυτόν· διότι πράττων τούτο θέλεις σωρεύσει άνθρακας πυρός επί την κεφαλήν αυτού. Μη νικάσαι υπό του κακού, αλλά νίκα διά του αγαθού το κακόν.» (Ρωμ. 12:9–10, 17–21)
Επιπλέον, προσέξτε την επιλογή λέξεων του Λουκά. Το «ἁμαρτωλοί» χρησιμοποιείται για τα έθνη σε σύγκριση με τους Ιουδαίους: «Ημείς εκ γεννήσεως Ιουδαίοι όντες και ουχί εκ των εθνών αμαρτωλοί,» (Γαλ. 2:15). Αυτό που στην RSV εμφανίζεται ως «credit» είναι στην πραγματικότητα «χάρις» στα ελληνικά, που σημαίνει: η εντολή να αγαπάμε τους «ξένους» είναι η διδασκαλία του ευαγγελίου της χάριτος, όπως μαθαίνουμε από την προς Γαλάτας: «Θαυμάζω ότι τόσον ταχέως μεταφέρεσθε από εκείνου, όστις σας εκάλεσε διά της χάριτος του Χριστού, εις άλλο ευαγγέλιον,» (1:6)· «Απεχωρίσθητε από του Χριστού όσοι δικαιόνεσθε διά του νόμου, εξεπέσατε από της χάριτος·» (5:4).
Αν μας ζητείται να συμπεριφερόμαστε έτσι, είναι επειδή εμείς οι ίδιοι είμαστε αποδέκτες αυτού του ευαγγελίου της χάριτος: «αλλ' ο Θεός δεικνύει την εαυτού αγάπην εις ημάς, διότι ενώ ημείς ήμεθα έτι αμαρτωλοί, ο Χριστός απέθανεν υπέρ ημών. … Διότι εάν εχθροί όντες εφιλιώθημεν με τον Θεόν διά του θανάτου του Υιού αυτού, πολλώ, μάλλον φιλιωθέντες θέλομεν σωθή διά της ζωής αυτού·» (Ρωμ. 5:8, 10). Ο Θεός μάς αγάπησε πρώτος διά του Ιησού Χριστού, και μας ζητείται να κάνουμε το ίδιο, αγαπώντας εκείνους που θεωρούμε «αμαρτωλούς» και «εχθρούς»: «Μετά του Χριστού συνεσταυρώθην· ζω δε ουχί πλέον εγώ, αλλ' ο Χριστός ζη εν εμοί· καθ' ο δε τώρα ζω εν σαρκί, ζω εν τη πίστει του Υιού του Θεού, όστις με ηγάπησε και παρέδωκεν εαυτόν υπέρ εμού.» (Γαλ. 2:20).
Γι’ αυτό η εντολή: «Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί» (Λουκ. 6:36). Συγκρίνετε με τα εξής:
«Ευλογητός ο Θεός και Πατήρ του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο Πατήρ των οικτιρμών και Θεός πάσης παρηγορίας,» (οἰκτιρμῶν· Β΄ Κορ. 1:3)
«Εάν λοιπόν υπάρχη τις παρηγορία εν Χριστώ ή τις παραμυθία αγάπης, ή τις κοινωνία Πνεύματος ή σπλάγχνα τινά και οικτιρμοί, κάμετε πλήρη την χαράν μου, να φρονήτε το αυτό, έχοντες την αυτήν αγάπην, όντες ομόψυχοι και ομόφρονες,» (οἰκτιρμοί· Φιλ. 2:1–2)
«Ενδύθητε λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού άγιοι και ηγαπημένοι, σπλάγχνα οικτιρμών, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν, υποφέροντες αλλήλους και συγχωρούντες εις αλλήλους, εάν τις έχη παράπονον κατά τινος· καθώς και ο Χριστός συνεχώρησεν εις εσάς, ούτω και σείς·» (οἰκτιρμοῦ· Κολ. 3:12–13)
Περαιτέρω βιβλιογραφία
Charles H. Talbert, Reading Luke, Smith & Helwys Publishing, Macon, GA, 2002· σ. 71–79.
Παύλος Ναντίμ Ταράζι (Paul Nadim Tarazi), New Testament Introduction, Vol. 2: Luke and Acts, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, NY, 2001· σ. 61.