Ευρύτερη νοηματική ενότητα
Επειδή πρόκειται για την εισαγωγή του Ευαγγελίου του Ιωάννη, δεν υπάρχει καθαυτό ευρύτερη «νοηματική ενότητα». Είναι, το λιγότερο, εντυπωσιακό ότι, κατά την εορτή των εορτών, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν διαβάζει μία από τις πολλές διηγήσεις της ανάστασης του Χριστού, αλλά την εισαγωγή του κατά Ιωάννην ευαγγελίου. Αρκεί να πούμε ότι κάθε εισαγωγή σε οποιοδήποτε λογοτεχνικό έργο περιέχει σε συνοπτική μορφή ολόκληρο το περιεχόμενο του βιβλίου. Η ίδια η εισαγωγή πρέπει να διαβαστεί και να κατανοηθεί με φόντο τις προφητικές και σοφιολογικές παραδόσεις του αρχαίου Ισραήλ, και όχι με κάποιο υποτιθέμενο φιλοσοφικό υπόβαθρο κατά νου.
Σημειώσεις
Με την ανάσταση του Χριστού αρχίζει το κήρυγμα του ευαγγελίου από τους μαθητές του, που αποστάλθηκαν γι’ αυτή την αποστολή. Η Παλαιά Διαθήκη έχει τις ρίζες της στον θείο «προφητικό» λόγο που μετατρέπει το χάος σε εύτακτη δημιουργία. Ο λόγος αυτός, διά των προφητών, υποσχέθηκε τη Νέα Ιερουσαλήμ μέσα από τα ερείπια και τις εξορίες του τιμωρημένου Ιούδα. Πράγματι, το ρήμα bara’ που χρησιμοποιείται στη Γεν. 1:1 είναι το ίδιο που απαντά συχνά στον Ησ. 40–55 σε αναφορά προς τη σωτηρία του λαού του από τον Θεό. Έτσι και εδώ, στην Καινή Διαθήκη, μας λέγεται ότι «ἐν ἀρχῇ» ήταν ο «λόγος» του αποστολικού κηρύγματος, που έφερε το φως της γνώσης και της ζωής σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, δεν έγινε δεκτός από την πλειονότητα των εθνικών και των Ιουδαίων. Οι λίγοι όμως που τον δέχθηκαν έλαβαν το δικαίωμα να γίνουν τέκνα Θεού, που θα κληρονομήσουν τη συμμετοχή μαζί του στην κατοικία του, την ουράνια Ιερουσαλήμ.
Το μήνυμα αυτό είναι θείο ως προς την προέλευσή του, αφού προήλθε από τον Θεό και επομένως είναι «θεῖον» όπως ο Θεός είναι θείος (1:1). Ωστόσο, κηρύσσεται διά ανθρώπινου οργάνου: «Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης». Ο Ιωάννης, όπως δείχνει το εβραϊκό του όνομα yohannan, μεταφέρει στον κόσμο το μήνυμα της «χάριτος» του Θεού. Αποστολή του είναι να συστήσει τον «θείο» απεσταλμένο του Θεού, τον Ιησού, ερμηνεύοντας τον Νόμο του Μωυσή, εκπρόσωπο ολόκληρης της Παλαιάς Διαθήκης. Ωστόσο, ο μεσσίας Ιησούς είναι ο αληθινός αγωγός της θείας χάριτος (1:17), διότι είναι, κατά τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο αμνός για τον οποίο μιλά ο Ησ. 53. Με αυτή την έννοια, ο Ιησούς, ως ο αμνός του Ησ. 53, είναι ο «μονογενής» (δηλαδή μοναδικός στο είδος του) απεσταλμένος του Θεού, που φέρει τον «μοναδικό» λόγο του Θεού, δηλαδή τις γραφές τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης — τον «έναν» λόγο του Θεού.
Κάθε φορά που τα τέκνα του Θεού συνάγονται γύρω από τη «σκηνή» της θείας μαρτυρίας, η οποία περιέχει τον «λόγο» του (1:14· το ἐσκήνωσεν [έστησε τη σκηνή] προέρχεται από την ίδια ρίζα με το σκηνή [σκηνή]), συνειδητοποιούν ότι είναι στην πραγματικότητα μέλη της συνάξεως του Θεού, που έχει θεμελιωθεί γύρω από τον «λόγο» του, ο οποίος φέρει και μας αποκαλύπτει τον μεσσία του. Πρόκειται σαφώς για μια διατύπωση εναντίον του ναού. Πράγματι, ο αληθινός ουράνιος ναός ορίζεται στην πραγματικότητα από «τη σκηνή του μαρτυρίου»: «Και μετά ταύτα είδον και ιδού, ηνοίχθη ο ναός της σκηνής του μαρτυρίου εν τω ουρανώ,» (Αποκ. 15:5). Με τον ίδιο τρόπο, στην ευχαριστιακή ακολουθία του θυσιαζόμενου αμνού, συναγόμαστε γύρω από το ευαγγέλιο, το οποίο είναι για μας ο Χριστός, όπως διακηρύσσουμε κατά τον ύμνο της Μικρής Εισόδου. Αυτή η κεντρική θέση του γραφικού λόγου φαίνεται στο ότι το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ακολουθίας της ημέρας της ανάστασης του Χριστού δεν αναφέρεται καν στην ανάσταση, αλλά στον «λόγο» που την κηρύσσει, όπως δίδαξε ο Απόστολος: «Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται (κηρύττεται) ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται (η RSV έχει “as raised” για το πρωτότυπο ὅτι … ἐγήγερται), πῶς λέγουσί τινες ἐν ὑμῖν ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν;» (Α΄ Κορ. 15:12)
Περαιτέρω βιβλιογραφία
Παύλος Ναντίμ Ταράζι (Paul Nadim Tarazi), New Testament Introduction, Vol. 3: Johannine Writings, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, NY, 2004· σ. 131–145.